Кэбээйи улууһа — Саха Өрөспүүбүлүкэтин улууһа. Киинэ — Сангаар бөһүөлэгэ. Төрүттэммит күнэ-дьыла — 1937 сыл муус устар 20 күнэ. Сирин иэнэ — 107,8 тыһ. кв.км.
Улуус Республика киин өттүгэр тайаан сытар. Ньуура — дэхси да, хайалаах да сирдээх. Ол курдук хоту уонна хотугулуу илин өттүгэр Дьааҥы сис хайалара бааллар. Улахан өрүстэрэ — Өлүөнэ уонна Бүлүү. Элбэх улахан күөллээх, олортон саамай улаханнара — эмис соботунан аатырар Ньидьили. Улууска кыһыл, үрүҥ көмүс, сибиньиэс, сыыҥка, газ, таас уонна бороҥ чох саппаастара, тутуу матырыйааллара бааллар.
Кэбээйи сиригэр-уотугар 13 муниципальнай тэриллии баар.
Өрдөөҕүтэ дойдубар, Арыктаахха, эргэ оскуолаҕа харабыллаабытым. Биир киэһэ түгэххэ турар кылааска аан эмискэ аһыллыбыта. Ол иһиттэн хара уһун сонноох, кып-кыһыл харахтаах киһи тахсан, уун-утары кэлбитэ. Мин кутталбыттан охтон хаалбытым уонна ыксаан, учуутал хоһунааҕы остуол анныгар саһан хаалбытым. Ол күн эдьиийбин — Арапыананы — солбуйбутум. Кини ол күн Сангаарга көрдөрүнэ барбыта.
Билигин ол эргэ оскуола иччитэх турар. Арапыана миэхэ «араас тыас-уус баар этэ» диэн кэпсиир буолара.
Пётр НОГОВИЦЫН,
Кэбээйи, Арыктаах.
Бу түбэлтэ Кэбээйи Мукучутугар буолбута. Мин ол саҕана 4-с кылааска үөрэнэрим. Биирдэ Дуня Макарова диэн дьүөгэбинээн кылаас сууйар дьуһуурустубабыт кэлбитэ. Ол күн биһиэнэ биһиэнин курдук уоппутун эрдэ ылбыттара. Кылааспытын чүмэчи уотугар сууйдубут. Бүтэрэн баран, мин сууйар тэриллэр турар анал хосторугар швабраны уура бардым. Кыыһым биэдэрэлээх ууну тоҕо барда.
Көрүдүөр хабыс-хараҥа. Ыйдаҥалаах киэһэ буолан, түннүгүнэн сырдаан көстөр этэ. Ол баран истэхпинэ, муннук диэкиттэн хап-хара сирэйдээх, лэплэппэҕэр баттахтаах кыыс (ол саҕана лэппэҕэр баттахтаах кыыс суоҕа, бары уһун баттахтаах этибит) тыаһа суох мин диэки дьүккүччү көрөн устан кэлбитэ.
Мин бастаан өссө саҥа кыыс кэлбит дуу диэн көрбүтүм. Онтон миэтэрэ аҥаара чугаһаабытыгар, этим дьар гына түспүтэ, уҥуоҕум халыр босхо барыах курдук буолбута. Онтон өйдөнөн кэлэн, швабрабын туора элитээт, тыыным быстарынан таһырдьа ойдум. Дьүөгэм ону көрөөт, эмиэ куттанна быһыылаах. Биэдэрэтин быраҕаат, таһырдьа ыстанна. Иккиэн кутталбытыттан мин дьиэм таһыгар хайдах кэлбиппитин бэйэбит да өйдөөбөккө хаалбыппыт.
Ол саас 10-с кылааска үөрэнэр кыыс өлбүтэ. Онон, уопсайынан, мин саныахпар, айылҕаҕа туох эрэ күүс, дьикти баар быһыылаах. Ол саҕана кэпсээбиппэр, ким да улахаҥҥа уурбатаҕа.
Валентина Яковлева
Горнай, Бэс-Күөлэ
Биирдэ аҕабыныын Куруҥ диэн сиргэ оттуу барбыппыт. Аҕам — «Урал» матасыыкылынан, мин бэлисипиэппин тэбэн аа-дьуо барбытым. Эмискэччи ойуур иһиттэн ходуһаҕа икки улахан холорук кэлэн, икки бугулбутун ыһан кэбистилэр. Аҕам «отууга тахсыахха» диэбитэ. Аал уоппутун оттон, ходуһабытын, сирбитин аһаппыппыт. Ол киэһэ бугулларбытын туруоран, бөһүөлэккэ барбыппыт.
Кэлин сүөһүбүтүн эһэн, ол Куруҥҥа барбат буолбуппут. Аҕам суох буолбута ыраатта.
Пётр НОГОВИЦЫН,
Кэбээйи, Арыктаах.
Атын улуустар кутталлаах кэпсээннэрин
Эргэ оскуола // Кыым — 2025. – От ыйын 17 күнэ. — С. 34
Ходуһаҕа — холоруктар // Кыым — 2025. – От ыйын 17 күнэ. — С. 34
Иччи. Сибиэн. Абааһы / [хомуйан оҥордо Е. Г. Спиридонов]. — Дьокуускай : Бичик, 2010. – 173 с.
- Выставку подготовила: Жиркова Н.И.,
- главный библиотекарь